De familie van mijn huisgenootje had inmiddels het een en ander over me gehoord, dus hadden ze me uitgenodigd om hun te ontmoeten. Eerst gingen we naar een ander dorp, Sakule (2000 inwoners). Hier ontmoette ik haar opa en oma, die echt zo grootouderlijk waren als ik me kan voorstellen. Met kippen in de tuin, een grote opslagplek voor mais en oma die heerlijk kan koken.

Maisopslagplaats

De volgende dag gingen we naar Kovačica waar de rest van mijn huisgenootjes familie woont. In Kovačica woont een meerderheid aan etnisch Slowaken, maar ook een redelijke hoeveelheid Serven, Hongaren en Roemenen. Scholen zijn meertalig, tradities worden bewaard door wie dat interessant vindt, en deze etnisch gemengde gemeenschap zou zomaar een niet-mislukte versie van multiculturalisme kunnen zijn.

Economisch gaat het er niet geweldig, maar het dorp komt vredig genoeg over. Wie weet is het een kwestie van generaties – de Slowaken waren 200 jaar geleden immigranten, en integratie lijkt tegenwoordig zowaar werkelijkheid te zijn. De Slowaken opereren in de Servische maatschappij, maar tegelijkertijd bewaren ze hun eigen taal en cultuur. In dit noordelijke deel van Servië (Vojvodina) zijn er meer van dit soort multiculturele gemeenschappen — tegen de grens met Hongarije en Roemenië leven Hongaarse en Roemeense minderheden ook vredig met de Serven. Etniciteit is niet overal in Servië een probleem!

Verder geniet Kovačica enige bekendheid in Servië, omdat er een kunstenaarsbeweging leeft. De gemeentelijke galerie is dan ook best wel leuk. Op een vrolijke, haast kinderlijke (“naïeve kunst” noemen ze het) manier wordt het leven op het platteland afgebeeld. Daar heb ik ook een interessante documentaire over het dorp meegekregen, genaamd “Kovačica, centrum van de wereld”, … right.

Schilder Martin Jonas, bekend voor schilderijen van het plattelandsleven waarbij de figuren heel grote handen en voeten hebben. Marxistische interpretatie is mogelijk.

Afbeelding van hoe de Slowaken in Servië terecht kwamen

Verder is het deze week mijn laatste werkweek bij Fractal. Het onderzoek is zo goed als afgerond en ik heb een gezellige presentatie gegeven erover. Na heel wat werk en avonturen in Kosovo ben ik ook wel even klaar met dit; vaak onderweg, chaotische korte-termijn planning. Maar goed, dat is tegelijkertijd ook wel weer stof voor avonturen en leuke verhalen :)  Kan me dan ook goed voorstellen dat ik af en toe naar Belgrado/Pristina terug zal keren. En die avonturen en verhalen zal ik binnenkort in persoon met jullie delen.

Volgende week heb ik een weekje vakantie, en daarna ben ik weer in Nederland. Tot snel!

Verder heb ik de afgelopen maanden niet alleen het eten hier uitgeprobeerd, ik heb ook verschillende muziekstijlen leren kennen uit de omgeving. Ik heb ook een nieuw woord geleerd: sevdah. Emotioneel als Serven zijn, geeft dit woord een bepaalde emotionele staat aan. Wanneer je met vrienden uit eten/drinken bent en de sfeer heel erg goed is, en dan vervolgens ook nog dat bepaalde (traditionele) nummer wordt gespeeld dat al je emoties eruit komen. Als een katharsis voel je je achteraf ‘gereinigd’. Wat een veelomvattend woord..

Sommige Servische muziek is beter dan andere, hieronder volgen een paar die ik zelf wel leuk vind.

Ex-YU

Als je hier op een eighties-feest komt, krijg je geen westerse eighties-hits maar deze eigen ex-Joegoslavische rock. Stuk voor stuk meezingers.

Pop

Er is van alles aan popmuziek, de meest bekende valt onder de benaming “turbofolk” wat een interessante combi is van traditionele muziek, slechte rap en catchy popdeuntjes. Maar dat is verder echt niet om aan te horen, dus daar geen nummer van. Wel een remix van een traditioneel nummer.

Traditioneel

Traditionele muziek variëert van nummer tot nummer in snelheid en instrumenten, maar allemaal zijn ze superemotioneel. Op lange gezellige avonden met vrienden zal er altijd wel iemand beginnen dit soort nummers te zingen waarna ieder gewoon bijvalt.

Hier in Servië sneeuwt het elk jaar, dus niks onverwachts aan sneeuw in december. Maar is de overheid hier beter voorbereid op de sneeuw? Natuurlijk niet. Bij de eerste sneeuwvlokken was de gemeente “compleet verrast” en hielden de bussen maar gewoon op met werken. Tegelijkertijd is iedereen hier er al aan gewend dat de gemeente nooit orde op zaken heeft, dus na 20 minuten wachten op de bus zijn we maar gaan lopen…

Een paar dagen later vind ik in mijn appartementencomplex een paar zakken zout van de gemeente, waarmee we ons eigen straatje kunnen strooien. Het proactief burgerschapsideaal zomaar in de praktijk gebracht!

Strooizout van de gemeente

Verder nog wat foto’s, want sneeuw is altijd tof:

In dit blogbericht zal ik het eens hebben over het veldwerk van Fractal. Daarvoor moet ik eerst opmerken dat Fractals projecten een grassroots approach kennen: de methodes voor conflictpreventie gaan veelal uit van veranderingen van onderaf, door mensen in de maatschappij zelf. De politiek in de regio staat soms echt muurvast, terwijl mensen zelf op een gegeven moment verder willen met hun leven. De projecten van Fractal proberen dan ook zo veel mogelijk te bereiken dat mogelijk is in de politieke kaders. Neemt niet weg dat het soms nuttiger is de politiek te beïnvloeden, omdat doorbraken daarin in sommige gevallen veel meer mogelijk maakt.

Als stagiaire ben ik altijd welkom om mee te kijken bij meetings of evenementen die ik interessant vind. Ondertussen heb ik een paar conferenties, consultaties en veldtrips naar Kosovo meegemaakt, omdat je daar echt de politieke processen in de praktijk ziet gebeuren. Vorige dinsdag tot donderdag ben ik in Kosovo geweest, waar verschillende bijeenkomsten gepland waren op verschillende plekken.

Dinsdagnacht kwamen we aan in Pristina – de eerste dag van het Offerfeest wat uitbundig gevierd wordt door de overwegend islamitische Albanezen. Meeste Albanezen zijn echter niet echt streng moslim, dus aangeschoten feestvierders maakten de straten in Pristina gezellig druk. Woensdag bezochten we Mitrovica en Vushtrri/Vucitrn (gemeente grenzend aan Mitrovica; twee schrijfwijzes heeft te maken met meertaligheid van Kosovo) om mede-uitvoerders, financierders en deelnemers van een project genaamd Kosovo Community Reconciliation and Development Program (KCRDP) te bezoeken.

Veel van de omgeving van Kosovo langs zien komen afgelopen dagen; roadtrip met Filip en Milos..

Donderdag was meer gewijd aan Enclavia, een project dat inwoners in Servische gemeenschappen binnen Kosovo traint met “self-advocacy”: zelf doelen en een toekomstbeeld te schetsen voor hun gemeenschap en te leren hoe dit uit te voeren of bij de juiste instanties hulp te krijgen. We bezochten de Servische gemeenschappen in Strpce in Zuid-Kosovo en Ranilug/Ranillug in het Oosten dichtbij de grens/administratieve lijn met Servië. Hier hadden we een debat met de deelnemers uit de gemeenschappen over gewenste beleidsveranderingen en strategie voor de toekomst van hun regio.

Strpce - een stadje temidden van prachtige natuur en bergen. Skioord Brezovica ligt op 15 minuten rijden hiervandaan en biedt ook nog eens toeristische mogelijkheden.

In de auto met collega’s Filip en Milos heb ik leuke gesprekken gehad over deze evenementen. Hoe je soms met je poten in de modder moet gaan staan om het vertrouwen van mensen te winnen en zo banden met en tussen gemeenschappen op te bouwen. Die modder is wel bij wijze van spreken – de projecten vinden misschien wel plaats in meer afgelegen gebieden (Ranilug/Ranillug en Vushtrri/Vucitrn geven echt een middle-of-nowhere gevoel). En ok, de straten van Pristina maken je schoenen een beetje modderig. Maar het uiteindelijke uitvoeren van Fractal’s projecten gebeurt door mensen zelf, want veranderingen in houdingen en gedrag zijn gewoonweg niet op te leggen.

Deze veldtrips zijn dan ook het dichste bij de mensen zelf dat we kunnen gaan. Jezelf als organisatie laten zien is voor de mensen ook echt wel belangrijk. Een van de deelnemers in Strpce zei bijvoorbeeld: “Met jullie hebben we eindelijk het gevoel dat er iemand voor ons is om te helpen, en niet gewoon een zak geld neerplempt en niet echt kijkt naar wat voor veranderingen er hier nodig zijn”.

Bergen in de buurt van Strpce

Dat geeft best wel te denken, wat je rol als Nederlander hier nou in is. Want ik persoonlijk ben over twee maanden weer weg, en Nederlanders en de internationale gemeenschap in het algemeen werken meestal op projectbasis: stel een project voor en als het een goed idee is, krijg je er voor een bepaalde tijd geld voor, bijv. voor twee jaar. En daar heeft de landelijke politiek in Nederland ook weer invloed op: want nu de Nederlandse regering aan het korten is op ontwikkelingshulp gaan ontwikkelingsprojecten in o.a. Kosovo en Servië een onzekere toekomst tegemoet. Hoe wordt dan de vertrouwensband opgebouwd en in stand gehouden?

De verschillende rollen die we hebben (Nederlandse regering als geldschieter en lokale organisaties die het uitvoeren) en taalbarrières zorgen er ook voor dat je als Nederlander ook niet compleet betrokken kan raken. En tegelijkertijd voelen lokale organisaties zich soms niet genoeg serieus genomen, omdat de afhankelijkheid van de middelen van ons ervoor zorgt dat ze niet altijd de werkwijze kunnen gebruiken die het meeste aansluit bij de maatschappij hier, omdat het niet dezelfde zijn als dat wij gewend zijn.

Door de jaren heen hebben al deze dilemma’s op zich wel een eigen dynamiek gevonden. Een Nederlandse delegatie gaat op bezoek bij de projecten die ze bekostigen, en zien daardoor ook in wat voor werkwijzes effect hebben. En de lokale organisaties leren ook wel om te gaan met de bureaucratie die we ervan maken. De relaties tussen de Nederlandse overheid en de maatschappij in Kosovo is uiteindelijk ook echt wel belangrijk. Voor de regering en bevolking van Kosovo, dat keihard werkt om op een dag toe te kunnen treden tot de EU, is dat best wel wat perspectief. Voor Nederland, om te zien wat er nou gaande is in de maatschappij in Kosovo. Nu de Nederlandse bevolking nog?

Een bekend figuur in Servië is Miroslav Mišković, tycoon en de eigenaar van Delta Holding. Hij schijnt erg goed te zijn in netwerken (ook in de jaren toen Milosevic aan de macht was – en politiek en economie gaan hier echt wel hand in hand) en zo door de jaren heen zijn mega empire opgebouwd te hebben. Na de val van Milosevic’ regime maakte hij ook gebruik van privatisering van veel overheidsbedrijven en door veel dingen op te kopen werd hij eigenaar van Servië. Althans, bij wijze van spreken. In ieder geval is hij de rijkste man in Servië.

Delta is het meest zichtbaar op straat met supermarktketen Maxi, hypermarktketen Tempo en zijn grote shopping mall Delta City. Maxi is echt op elke straathoek, vooral Mini Maxi. Veel van de producten die er verkocht worden, worden ook door Delta geproduceerd. Behalve van supermarktketens is Mišković eigenaar van allerlei productie en andere dingen dat het niet onwaarschijnlijk is dat ie van veel dingen gewoon de prijs kan bepalen. Omdat Maxi zo wijd verspreid is worden die producten ook het meest verkocht, en zijn dan ook het goedkoopst.. boycotten is niet makkelijk! Maar ik ga toch altijd palacinke afhalen ;)

Een van de vele Mini Maxi's in Belgrado

Tempo is echt een vreemde winkel. Bijna een supermarkt, behalve dat ze er ook tv’s verkopen.

Hypermarket Tempo. Een vreemde kruising tussen Aldi, Albert Heijn XL, Ikea en Media Markt en mensen kopen er voor het leven.

Delta City is echt overdreven commercieel, maar daardoor ook hip.

Shopping Mall Delta City. Waar alle kleding en café's superduur zijn maar iedereen toch gaat shoppen omdat alles glanst en hip is!

Het Servische witbrood

Eerst was het behoorlijk wennen. Maar inmiddels zijn er een hoop Servische delicatessen waar ik groot fan van geworden ben afgelopen tijd. Hierbij deel ik met jullie graag een selectie van de beste dingen!

Tzatziki en knoflookchips

Ok, eigenlijk is tzatziki natuurlijk de Griekse yoghurtknoflooksaus. Dus als ik behoefte heb aan knoflooksaus kan ik langs bij de Griek voor een broodje gyros. Anders dan in Nederland wordt de gyros hier aangevuld met frietjes en tomaten in plaats van koolsalade, maar zolang de tzatziki goed is maakt mij dat niet zo uit. De Griek is ook iets minder Grieks dan wat wij kennen, want je kan er ook pizza, pasta, palacinke (pannekoeken) en Servische snacks halen.

Daarnaast zijn alle chipssmaken hier anders. Je hebt bijvoorbeeld als normaal verkrijgbare smaak voor chips tzatzikismaak, maar ook chips die smaken als gerookte worst en hete paprika (een soort hete pepers die lijken op paprika). Van de tzatzikichips is het yoghurtgedeelte niet echt gelukt, wat de chips eigenlijk knoflookchips maakt. Nice!

Chipsy met Tzatziki smaak

Om dan even het knoflookverhaal af te maken: knoflook zit hier verder verwerkt in al het vlees. Het is minder uitgesproken dan met knoflooksaus, maar ik als knoflookliefhebber overleef het wel. Ik zal een andere keer nog over de Servische snacks vertellen, die zijn ook allemaal anders.

Smoki

Smoki kan je hier overal in de winkel krijgen, het zijn een soort zoutjes die lijken op Cheetos maar dan zonder de kaassmaak en met pindasmaak. Nu hebben ze ook de choco smoki geïntroduceerd. Dat zijn echt geweldige luchtige krokante chocoladedingetjes!

Choco smoki!!!

Plazma en Eurocrem

Plazma is het merknaam van een soort koekjes die eigenlijk best simpel zijn. Maar daardoor zijn ze perfect in het koekje-zijn: krokant maar niet te hard, zoet maar niet te zoet, lekkerrr en niet te ongezond.

De gewone plazma

Iedereen in Servië groeit ook op met Plazma, en er is ook echt niemand die ze niet lekker vindt. Je kunt de gewone koekjes kopen, maar ook plazmapoeder, plazma in de vorm van diertjes, plazma met laagje chocolade, met chocolade-sinassmaak en als muesli met gedroogde vruchtjes. En omdat ze goed te mengen zijn met melk zijn er echt veel manieren waarop je plazma kan gebruiken. Wat ik onderhand al heb gezien: plazmamilkshakes, plazma-ijs, plazma in de taart, plazmapap (de poeder met warme melk opwarmen), plazmapoeder op pannekoeken, plazmapoeder gemengd met melk op pannekoeken en plazma door de melk geprakt als avondeten. Ik eet het ook af en toe als ontbijt…

Eurocrem en plazma zijn ook een goede combi, vooral op de pannekoeken. Eurocrem is eigenlijk wat wij als duo penotti hebben, maar iets minder vloeibaar en zoeter. In eerste instantie leek het me niet zo bijzonder, maar ik begin te ontdekken dat Eurocrem samen met pannekoek echt goed is als je weer sugar cravings hebt.

Bij het pannekoekenfeestje bij ons thuis afgelopen week ging er een emmer (!) Eurocrem en twee pakken plazmapoeder doorheen.. Op de emmer staat "I love Eurocrem".. en dat is ook wel zo als je er een emmer van koopt!

Ik blijf natuurlijk een groot fan van Nutella, maak jullie daar maar geen zorgen over. Maar zo’n emmer Eurocrem heeft ook wel wat. En ik neem wel wat smoki en plazma mee voor jullie als ik terugkom!

Mitrovica is een stadje van rond de 100,000 inwoners in Noord-Kosovo. Het noorden van Kosovo kent een etnisch Servische meerderheid, terwijl in de rest van het land vooral etnisch Albanezen (ongeveer 95% vd bevolking) wonen. De grootste scheidslijn tussen de twee is taal (Servisch en Albanees), en een andere maar minder uitgesproken scheidslijn is religie (Servisch-orthodox en de islam). Noord-Kosovo is dunbevolkt, en Mitrovica is er de grootste stad.

Rivier de ibar, die de stad in twee deelt. Hier aan de overkant van de rivier is het noorden van de stad.

En dit is waar tegenwoordig het conflict om Kosovo zich centreert, want dwars door Mitrovica loopt impliciet de grens tussen het door Belgrado gecontroleerde en het door Pristina (hoofdstad van het sinds feb 2008 zelfstandig uitgeroepen Kosovo) gecontroleerde Kosovo. Tegenwoordig begint het wel langzaamaan bij de Servische bevolking door te dringen dat Kosovo nooit meer helemaal terug bij Servië komt. Dus hebben ze besloten dat het minste wat ze kunnen eisen Noord-Kosovo is.

Voor de oorlog schijnt het een erg multiculturele samenleving geweest te zijn, waar etniciteit helemaal niet zo van belang was. Sinds de Kosovo oorlog leven de gemeenschappen gescheiden van elkaar, met de etnische Serven ten noorden van de rivier de Ibar, en de etnisch Albanezen ten zuiden ervan. Ertussen loopt een hoofdbrug, de “Nieuwe Brug“, in 2005 door Fransen van de NAVO-missie KFOR gebouwd.

Zoals op de kaart te zien is, zijn er wel bruggen waarmee je de andere kant kunt bereiken. Maar dat is op meerdere manieren problematisch voor de lokale bevolking. Aan de ene kant wordt je gewaarschuwd dat het “aan de andere kant” gevaarlijk is. Aan de andere kant moet je oppassen voor je eigen gemeenschap. “Brugwachters” zijn een bekend fenomeen; etnische Serven die de brug in de gaten houden en kijken wie er oversteken. Als ze zien dat Serven oversteken, dan worden ze gezien als verraders en kunnen ze serieuze problemen krijgen. Opstootjes en dergelijke zijn geen ongewone zaak in Mitrovica.

Om niet al teveel een moord-en-doodslag beeld te scheppen: overdag op straat is het verder best een leuke stad. Wel heel arm en klein, maar redelijk levendig. Leuke caféetjes, leuke winkeltjes en veel mensen op straat inclusief vrolijke schoolkinderen en mensen die de hele dag bier drinken in het café. En tsja, als buitenlander steek je heel makkelijk die brug over en heb je weinig last van de spanningen. Sleutelwoorden zijn wel: niet al teveel opvallen en je niet in demonstraties en dergelijke begeven.

Het was best een indrukwekkende ervaring, vooral als je de mensen er spreekt. Dan blijkt het leven in Mitrovica niet zo eenvoudig. Iemand die ik sprak die regelmatig de brug oversteekt vertelde dat de problemen in Mitrovica reëel zijn. Ook hem werd eens gevraagd wat zijn zaken aan de overkant zijn. Maar over het algemeen kennen ze hem, en ze weten dat hij voor een maatschappelijke organisatie werkt en wordt met rust gelaten. Het is volgens hem niet een kwestie van alleen percepties; het is ook echt gevaarlijk om de brug over te steken en een complexe situatie.

Dé brug. Inclusief iemand die hem doodgewoon op z'n fiets oversteekt, zo lijkt het. In de verte bovenop de heuvel zie je bovendien een soort wieg, dat is het mijnersmonument van Mitrovica, iets wat vroeger veel in de omgeving uitgeoefend werd.

Hier wat duidelijker het hippe ontwerp van de brug, en op de achtergrond ook een van de permanent aanwezige Kosovo Politiewagens.

Ook hadden we een paar mensen in Noord-Mitrovica geïnterviewd over hun vrijheid van beweging, onderdeel van een onderzoek dat bij Fractal wordt uitgevoerd. Tussen Servië en Noord-Kosovo is het nog redelijk goed zaken doen en heen-en-weer reizen. Afgezien van wat praktisch gedoe met nummerborden en verzekeringen waren er geen problemen. Maar naar Pristina of naar de Servische gemeenschappen ten zuiden van Mitrovica gaan, dan word je al snel als verrader gezien en kan je wat stenengooiers verwachten.

Vorige week hebben we helaas iets moeten horen dat deze realiteit bevestigt. Het hoofd van een partnerorganisatie in Mitrovica waar we nauw mee samenwerken is het slachtoffer geweest van intimidatie middels een aanslag op zijn auto. Je kan hier op de site van Fractal er meer over lezen. Nare en complexe werkelijkheid.

Op deze manier zou je redelijk moedeloos kunnen worden en ik vraag me ook best eens af wat ik hier nu kan bijdragen. Ik denk dat Fractal op zich goed werk doet en ik ben blij ze te ondersteunen. Maar echt iets veranderen, dat kan ik niet voor ze doen. Misschien de EU wel en al die duizenden internationale organisaties samen, maar uiteindelijk moet die brug door de bewoners van Mitrovica zelf in stand gehouden worden.

De meerderheid van de mensen is gewoon.. chill. Dat merk ik vooral in de parkjes, waarvan er erg veel zijn in de stad. Ze zijn niet zozeer groen, maar eerder plekken met bankjes, speeltuintjes en hier en daar een struikje. Nu het kouder aan het worden is, zijn ze helaas niet zo goed gevuld meer. Maar omdat het zo gezellig is, bij deze een fotospecial.

De parkjes in Belgrado zijn heel erg gezellig. Er staan speeltoestellen die ook echt veel gebruikt worden. Er zijn altijd wel kinderen en ouders, wat het heel levendig maakt.

De parkjes zijn ook best goed onderhouden. In de grotere parken heb je ook mooie bloemetjes!

Dit park heet Tasmajdan, het is een van de grootste parken in het centrum van Belgrado. Het kantoor van Fractal ligt er vlakbij, dus in de pauze kan ik hier langslopen. Ook hier is het gezellig, met jongeren en ouderen die er zitten en spelende kinders.

Dit is het parkje bij mij op de hoek van de straat. Hier zitten vaak ouderen gezellig te niksen en met elkaar te kwebbelen.

Dit is hetzelfde parkje, hier met de ouders en kinderen die in het speeltuintje komen spelen

Dit is het park bij Vukov Spomenik en het beeld van Cyril en Methodius die het Cyrillisch schrift naar Servië brachten. In dit park komen vooral jongeren. Het is redelijk groot en 's avonds komen mensen hier bij elkaar voordat ze naar een club toegaan.

Het Topcider park, een park in de rijkeluiswijk van Belgrado. Het is iets groener dan de andere parken maar komt op hetzelfde neer qua gemoedelijke sfeer

De gaypride geescorteerd door 5600 politiemensen., die ook hard nodig bleken te zijn.

Maar geen zorgen, hiertussen ben ik niet beland. Fractal had mij namelijk voor de veiligheid (ok, werkbezoek) naar Pristina, de hoofdstad van Kosovo gebracht. Paradoxaal genoeg was het daar dus veiliger dan in Belgrado. De 4 dagen die ik heb doorgebracht in Pristina waren echt heel leuk en leerzaam.

We waren wat te vroeg, dus ik en de drie collega’s met wie ik er was begonnen met een macchiato. Deze zijn echt bijzonder goed in Pristina, want zelfs ik als niet-koffiedrinker vind ze echt lekker. Hierna hadden we meetings met allerlei civil society organisaties die werken in Kosovo. Hierbij kreeg ik een goede kijk in de manier waarop ze werken, wat voor netwerk er bestaan en hoe deze onderhouden en opgebouwd wordt. Ook was het boeiend hoe initiatieven bedacht werden, en hoe er gepland wordt om dingen aan te pakken en verder te netwerken. In de avond gingen we naar een bar, en daar kwamen we veel van dezelfde mensen en anderen uit de civil society-wereld weer tegen. Klein wereldje.

De volgende dag zag ik de andere kant van het verhaal: de internationale organisaties. We ontmoetten iemand van het International Civilian Office, de internationale ondersteuning voor de regering van Kosovo. De macchiato daar was echt uitstekend, en het kantoorgebouw ontzettend mooi en groot. Oftewel, deze organisatie heeft geld. Vergeleken met het civil society wereldje.. Later op de avond verbleven we bij een vriend, Andreas, die werkzaam is bij EULEX, de EU politiemissie in Kosovo ter ondersteuning van de politie, douane en justitie van de Kosovo instituties. Ook deze hebben het goed voor elkaar, gezien het appartement en de levensstijl van deze mensen, want meer macchiato’s gehaald in hippe barretjes. En vaak uit eten; de beste restaurants kosten maar 15 euro pp.

Een van die restaurants is Tiffany’s; een hip restaurant met traditionele Albanese gerechten. Hier hebben we een traditionele stoofpot met yoghurt en rundvlees gehad, de Albanese versie van sarma: wijnbladeren, rijst en rundergehakt (de Servische versie is met kool en varkensgehakt) en bietensalade. Echt heel goed eten, als ik zo’n international was zou ik het ook wel weten!

Uitzicht van het appartement op Pristina

Afgelopen weekend waren geen meetings gepland en Andreas heeft ons door de stad rondgeleid en veel verteld over zijn leven en werk in Kosovo. Rustig aangedaan, en zo een redelijke indruk van de sfeer op straat gekregen.

De straten, café’s en restaurants zitten vol met deze internationals. KFOR (NAVO-troepen), EULEX, ICO, UNDP (VN ontwikkeling), UNHCR (VN vluchtelingen) en nog wat afkortingen zitten hier allemaal, samen wel duizenden mensen. En veel zitten er al jaren.

De ontwikkeling van Kosovo is voor een deel zeker de macchiato-economie, opgestart en in stand gehouden door de internationals. Eigenlijk is Kosovo best wel een goede toeristische locatie geworden op deze manier: goede faciliteiten qua horeca, cultureel interessant, politiek interessant en buiten Pristina prachtige natuur. Ik heb dan erg genoten van het gewoon rondom kijken wat voor mensen er zijn. Mensen van overal vandaan, en een gezellige vrolijke lokale bevolking. Echt een interessante mix.

Voetgangersgebied in het centrum van Pristina met vrolijke, positieve mensen alom

De mensen op straat zijn (tegen de logica in) vooral positief en blij. Blij dat ze een eigen land zijn die ze kunnen maken zoals ze zelf willen. Morgen komt Hillary Clinton bij ze op bezoek, en zij streeft naar VS-bemiddeling tussen Kosovo en Servië. Haar man Bill is in Kosovo een nationale held, omdat hij Kosovo gered heeft in 1999 door te pleiten voor de NAVO-bombardementen op Belgrado. Zoals eerder kort gezegd, waren deze uitgevoerd om Milosevic te doen stoppen genocide te plegen op de etnisch Albanese bevolking in Kosovo.

Het welkomstbord voor Hillary staat al klaar

De toekomst van Kosovo lijkt uit de cijfers nergens naartoe te gaan. De werkloosheid is minstens 30%, politieke en justitiele instituties moeten nog verder opgebouwd worden en de niet overal erkende status van Kosovo als (zelf-uitgeroepen) land zorgt ervoor dat buitenlandse betrekkingen ook lastig zijn. Maar de lokale (werkloze) bevolking zit net als de internationals de hele dag in een café aan de macchiato. Ze lijken het wel prima te vinden, en niet veel aandacht te besteden aan de grote problemen die het land heeft.

Ook al brengen de internationals zoveel geld naar Kosovo, uiteindelijk denk ik dat het werk van Fractal en de andere civil society organisaties er wel echt toe doet, ook al hebben ze veel te weinig middelen. Ze werken aan het openen van communicatiekanalen tussen de burgers van Kosovo en Servië, aan maatschappelijke verandering. Vrolijk in een café zitten betekent nog niet dat de problemen opgelost zijn.

Deze keer weer een lang politiek verhaal, en nog lang niet alles gezegd…ik heb in een paar dagen tijd dan ook verschrikkelijk veel indrukken opgedaan. Gisteren ben ik ook nog in Mitrovica geweest, de stad waar ik eerder over schreef met betrekking tot rellen die al tot stand kwamen door basketbal. De politieke situatie daar is al helemaal ingewikkeld, dus dat verhaal laat ik tot volgende keer.

Ik zit hier vooral omdat ik meer wil leren over conflict, specifieker het verband tussen conflict en etnische identiteit. Daarnaast wil ik wat praktijkervaring opdoen bij een maatschappelijke organisatie (“civil society organisation”), die zich in dit geval bezig houdt met vredesopbouw/conflictpreventie.

Vredesopbouw is een heel breed en lastig meetbaar doel, maar concreet houden meeste projecten in dat er op een of andere manier de drempel verlaagd wordt zodat groepen elkaar ontmoeten. Dat kan door bijv. studie-. sport- en tv-evenementen te organiseren waar verschillende mensen bij elkaar komen. Ook organiseert Fractal trainingen, hoe je voor de belangen van je eigen groep kan lobbyen, en soms faciliteert Fractal overleg tussen verschillende groepen om naar de politiek toe een eensgezind, sterker standpunt uit te dragen. Dit zorgt voor een gevoel van macht over je eigen situatie, zodat er minder apathie tegenover de gevestigde politiek bestaat. Althans, dat is de theorie– echt meten hoeveel vrede je teweeg brengt is lastig..

Afgelopen weken ben ik bij Fractal bezig geweest om te kijken wat voor projecten iedereen zich mee bezig houdt en waar ik bij kan aansluiten. Voor nu ben ik bezig met twee projecten: het ene een samenwerkingsproject in de regio rondom de rivier de Ibar, het andere een uitwisselingsproject tussen Nederlandse, Kosovaarse en Servische jongeren (waar ik vorig jaar aan heb meegedaan). Ik ben vooral bezig met de Ibar, omdat ik hierover ook zelf een onderzoek zal uitvoeren. Ik ben nog bezig met de opzet van het onderzoek, maar het project ziet er erg interessant uit omdat het gaat om een etnisch zeer diverse en niet onproblematische regio.

Behalve de projecten ben ik ook welkom bij alle andere evenementen van Fractal. Deze week was er een: een seminar gehost door Fractal voor Europese vredesopbouworganisaties. Deze organisaties zijn verenigd in de Europese koepelorganisatie European Peacebuilding Liaison Office (EPLO). Twee dagen waren er presentaties en discussies rondom het thema “EU-toetreding en vredesopbouw”. Die twee dingen hebben meer met elkaar te doen dan ik had gedacht. Voor de civil society organisaties in de Balkan is het toetredingsproces een belangrijk middel om verandering teweeg te brengen. Zowel wegens de eisen die de EU stelt aan kandidaat-lidstaten, als door de financiele middelen die de EU beschikbaar stelt voor maatschappelijke organisaties om Europese doelstellingen te implementeren.

Discussiepanel bij de discussie "praktische civil society initiatieven"

Het was voor mij echt heel boeiend om de conferentie bij te wonen, want er werden veel praktijkvoorbeelden van initiatieven gegeven en verslag gedaan wat daar struikelblokken en successen hierbij waren. Daarnaast waren er veel interessante mensen om te spreken, omdat deze mensen dagelijks hun idealisme in de praktijk brengen.

Na de eerste dag gingen we met iedereen op een dinercruise over de Donau en Sava, de twee rivieren die langs en door Belgrado lopen. Een beetje voor oude mensen, maar stiekem toch wel leuk! Over het algemeen was het een leuke conferentie; goede discussies en interessante informele gesprekken. Peace, man!

Alle vredesopbouwers bij elkaar